Kalveren kunnen in de eerste levensweken makkelijk diarree ontwikkelen. De diarree kan van infectieuze (Escherichia coli, Rota- en Coronavirus, Cryptosporidiose, …) of niet-infectieuze aard zijn (voeding). Naast een grote hoeveelheid vocht (tot 10 L/dag!) verliezen kalveren met diarree ook elektrolyten (natrium, kalium en chloor) en bicarbonaat. Snel en effectief behandelen voorkomt grotere economische verliezen en verhoogt het welzijn voor de kalveren.

Preventie

Ook bij kalverdiarree is voorkomen beter dan genezen. Dit doe je door enerzijds de weerstand van het kalf te maximaliseren en anderzijds de kans op infecties te minimaliseren. Voor het eerste is het biestmanagement en later een correcte voeding belangrijk. Voorzie voldoende biest van goede kwaliteit: in de eerste 24u minstens 300 g antistoffen (IgG) en 3 biestgiften idealiter binnen 2, 6 en 12 u na kalven. Verlengde biestgift (zie hieronder) kan het kalf ook daarna nog extra bescherming bieden (zowel preventief als curatief). Controleer je biestmanagement ook regelmatig via bloedanalyse!

Infecties vermijd je vooral door hygiënisch te werken. Een schone afkalfstal met vers, proper stro, propere bedrijfskledij, materiaal en handen en een proper ligbed voor het kalf. Ontsmet de navel en zorg dat ook de biest proper uitgemolken wordt.

Om voedingsdiarree te vermijden is het zaak de kunstmelk te bereiden met de juiste concentratie melkpoeder bij de juiste temperatuur. Vermijd ook te vette melk, grote variatie in kwantiteit of kwaliteit van elke melkgift of het tijdstip ervan.

Behandelen

Een eerste stap is het achterhalen van de oorzaak van de diarree. Is deze infectieus of niet en welke pathogenen zijn mogelijks de oorzaak? Eens de oorzaak achterhaald is, kan de behandeling doelgericht aangepast worden. Als het kalf niet zelfstandig drinkt bel je direct de dierenarts voor een infuus.

Algemene behandeling

Zet zieke kalveren apart en voorzie ze van een dikke laag vers en droog stro. Een warmtelamp kan hierbij een zinvolle aanvulling zijn. Geef deze kalveren warme vloeistoffen (melk, kunstmelk, elektrolyten, …) en voorzie minstens 2 maal per dag vers water. Blijf melk of kunstmelk geven aan de normale concentratie en temperatuur, maar verminder het volume met 0,5 tot 1,5 L. Verhoog de frequentie van de melkgift tot bijvoorbeeld 3 keer per dag in plaats van 2 keer per dag.

Voor alle vormen van diarree start je met een vochtbehandeling gedurende 1 tot 3 dagen, afhankelijk van de ernst en de duur van de diarree. Om uitdroging te corrigeren geef je ORS (orale elektrolyten) op het juiste tijdstip. Elektrolyten met bicarbonaat bijvoorbeeld geef je best niet bij of kort na de melk aangezien ze de stremming kunnen verhinderen (voorbeeld schema in Tabel 1). Opgelet ook bij opgezette buiken! Je dierenarts kan je adviseren welke elektrolyten te gebruiken. Stap na de vochtbehandeling geleidelijk terug over op het oude rantsoen.

Tabel 1. Voederschema voor elektrolyten (voorbeeld)

Aanvullend kan van het kalf ondersteund worden door het verstrekken van ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID). Ook probiotica en darmbeschermende poeders (Biochar, Montomorillonite, ...) kunnen helpen om darmflora te herstellen. Tot slot zal ook een verlengde biestgift zinvol zijn. Geef hiervoor 150 à 200 ml biest 's morgens en ’s avonds. Ook preventief (eerste 2 levensweken) is dit een zinvolle matregel! Vraag steeds raad aan je dierenarts bij twijfel of echt zieke kalveren.

Specifieke behandeling

Afhankelijk van het type pathogeen dat de diarree veroorzaakt kan verder specifiek behandeld worden. De leeftijd van het kalf geeft je een idee van de ziekmaker en de mestanalyse kan je op dit vlak uitsluitsel geven.

Diarree veroorzaakt door E. coli kan in de eerste levensweek voorkomen. Koeien in de droogstand vaccineren levert biest die het kalf beter beschermt. Enkel bij echt zieke kalveren kan behandeling met antibiotica nodig zijn.

Diarree tussen dag 4 en 3 weken leeftijd kan het gevolg zijn van een besmetting met een virus (rota-, coronavirus) of Cryptosporidium. Vaccineren van de koeien in de droogstand helpt ook hier preventief via de biest. Cryptosporidium behandel je na diagnose door mestonderzoek of op basis van voorgeschiedenis. Voor echt zieke kalveren werkt je dierenarts de beste behandeling uit.

Bij kalveren met diarree ouder dan 3 weken is de oorzaak mogelijks coccidiose. Coccidiose behandel je na diagnose door mestonderzoek of op basis van voorgeschiedenis.

Voedingsdiarree kan voorkomen bij kalveren van alle leeftijden. Het uitvoeren van een vochtbehandeling moet hier volstaan om de diarree te stoppen. 

Behandelschema

Start bij diarree steeds met een vochttherapie. Deze zal in alle gevallen bijdragen aan een voorspoedig herstel van het kalf. Om verdere behandelingen te selecteren kan onderstaand beslissingsschema gevold worden (Figuur 1). Het is gebaseerd op het gedrag van het kalf en het voorkomen van koorts (> 39,5°C voor kalveren). Je dierenarts zal hierbij de nodige stappen ondernemen.

Antwoord opgesteld met de gewaardeerde input van Hans Van Loo (Faculteit Diergeneeskunde, UGent)

Gerelateerd

• Vraag/Antwoord: Eiwitgehalte in melkvervangers
• Vraag/Antwoord: Biest sonderen bij kalveren
• Vraag/Antwoord: Ideale speenmoment bij kalveren
• Vraag/Antwoord: Groepshuisvesting voor kalveren
• Vraag/Antwoord: Navelontsteking bij kalveren
   

Nog vragen?

Bronnen:

¹ Eerste hulp bij kalverdiarree. Boeren Op Een Kruispunt.
² Preventie en behandeling van kalverdiarree. Landbouw en Techniek 11, 2009.
³ Diarree protocol jongvee. Universitaire Landbouwhuisdieren Praktijk.