Tegenwoordig krijgen heel wat kalveren in de winterperiode een kalverjasje aan. Heeft dit veel nut en hoe gebruik ik deze jasjes correct?
Kalveren proberen een constante lichaamstemperatuur te behouden, ongeacht de buitentemperatuur. Binnen een bepaald temperatuurbereik (de thermoneutrale zone of TNZ) kunnen kalveren dit zonder extra energie te verbruiken. De TNZ ligt tot een leeftijd van 4 weken voor gezonde Holstein kalveren gemiddeld tussen 10 en 25°C. De onderste kritische temperatuur (OKT) varieert in de eerste 4 levensweken evenwel van 15°C tot 5°C afhankelijk van leeftijd en toestand van het kalf (Tabel 1). Voor zieke kalveren ligt de OKT ook hoger dan voor gezonde kalveren in dezelfde omstandigheden. Ze zullen dus sneller energie gebruiken om zichzelf warm te houden.
Tabel 1. Onderste Kritische Temperatuur (OKT) in functie van leeftijd van het kalf
Leeftijd (d) | OKT (°C) |
1 | 13,4 |
5 | 12,2 |
10 | 10,8 |
15 | 9,5 |
20 | 8,4 |
25 | 7,3 |
30 | 6,4 |
De ondergrens wordt bepaald door de effectieve omgevingstemperatuur die het kalf ervaart, de gevoelstemperatuur dus, afhankelijk van omgevingsfactoren als wind, vochtigheid, zonlicht en strooisel. Wind kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat de gevoelstemperatuur een stuk lager ligt dan de omgevingstemperatuur (Figuur 1). Een goede huisvesting die het kalf bescherming biedt tegen wind, neerslag en zon vormt, samen met voldoende droog strooisel, een eerste belangrijke basis om het kalf te wapenen tegen extreme omstandigheden.
Figuur 1. Gevoelstemperatuur in functie van windsnelheid en temperatuur (bron: Meteovista)
Ook factoren als het lichaamsgewicht en isolatie (vet, vacht) van het kalf, alsook de opname en samenstelling van het voeder bepalen mee wat de OKT voor ieder kalf is. De variatie die hieruit voortvloeit maakt een doordachte aanpak door de veehouder noodzakelijk. De risico’s voor elk kalf inschatten op basis van de omgevings- en kalfgebonden parameters is de kunst!
Kalverjasjes
Een kalverjasje kan in koude omstandigheden complementair werken aan voeder. Een kalf dat zichzelf actief warm moet houden zal immers meer energie verbruiken en bijgevolg meer voeder nodig hebben. Een kalverjasje zal het kalf beter isoleren en de nood aan extra energie verlagen. Zo kan voeder gespaard worden of heeft het kalf meer energie beschikbaar om elders aan te wenden (groei bijvoorbeeld). In beide scenario’s verbetert de voederconversie van het kalf.
Een kalf dat zich 24 uur per dag binnen de TNZ bevindt heeft geen voordeel van een kalverjasje. Voorbij de bovenste kritische temperatuur van de TNZ zal het kalf ook eerder hinder, dan voordeel ondervinden van een jasje. Het zijn vooral kalveren, geboren in de winter, die het meest kans hebben geconfronteerd te worden met temperaturen onder hun OKT. Kalveren tot 3 weken oud of zieke kalveren kunnen zeker baat hebben bij het gebruik van kalverjasjes.
Resultaten uit onderzoek
Hoewel heel wat melkveehouders gebruik maken van kalverjasjes is er niet veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Vaak zijn de omstandigheden van het onderzoek niet optimaal of zijn de kalveren in proef al te oud om nog veel voordeel uit de jasjes te halen. Toch toont onderzoek aan dat bij jonge kalveren die jasjes dragen de groei vaak (een beetje) hoger ligt of bij gelijke groei de voederopname lager. Logischerwijze blijkt het voordeel van de jasjes groter naarmate kalveren jonger zijn (eerste levensdagen en -weken) en de omgevingstemperatuur lager is. In de meeste onderzoeken werd ad lib gevoederd. In koude omstandigheden konden kalveren dus meer melk/voeder (energie) opnemen om zichzelf warm te houden.
Uit de onderzoeken bleken kalverjasjes zelden een aantoonbaar positief effect te hebben op de gezondheid van de kalveren. De variatie tussen de verschillende groepen bleek vaak te groot en het effect niet significant.
Het juiste kalverjasje
Er zijn verschillende types kalverjasjes beschikbaar, maar ze zijn niet allemaal even geschikt. Goede jasjes voldoen aan deze criteria:
- Ze sluiten goed aan (ook bij kleine kalveren).
- Zijn makkelijk aan en af te doen
- Belemmeren het kalf niet in ademhaling of beweging
- Zijn waterafstotend
- Kunnen goed gewassen worden
- Zijn duurzaam
Vermijd jasjes met Velcro-sluitingen of met slechts één laag die niet ademt en het vocht van het kalf niet afvoert. Een beperkt verhoogde groei van 50 g/dag zorgt ervoor dat een jasje na gebruik bij 7 of 8 kalveren terugverdiend is. Hiervoor moet het jasje uiteraard wel lang genoeg meegaan.
Hou de kalverjasjes proper!
Kalverjasjes kunnen het kalf helpen, maar bij verkeerd gebruik ook ziek maken. Een goede hygiëne is dus uitermate belangrijk. Spuit een jasje direct na ieder gebruik af om het grootste vuil te verwijderen. Vervolgens was je het met voldoende wasmiddel op 60°C (of volgens aanwijzing van de fabrikant) en laat het tot slot goed drogen. Verdere ontsmetting, zeker in situaties met verhoogde infectiedruk (bvb Cryptosporidium) is aangewezen. Raadpleeg je dierenarts bij twijfel over het te volgen protocol.
Jassen aan, jassen uit!
Een pasgeboren kalf, eens het droog is, een jasje aandoen is een makkelijke beslissing. Wanneer dit jasje best terug uitdoen hangt idealiter af van verschillende factoren (zie kader). Om een snelle beslissing mogelijk te maken kan je deze criteria overwegen:
- Als het aantal beschikbare jasjes beperkt is: beter jasjes voor kalveren jonger dan 7 dagen dan voor gezonde kalveren ouder dan 3-4 weken
- Verwijder alle jasjes bij kalveren ouder dan 4 weken
Protocol voor kalverjasjes
In de eerste levensweek zal een kalf bij een temperatuur onder 10°C wellicht extra energie verbruiken om warm te blijven. Deze ondergrens wordt meebepaald door:
- Genetica: kleine, lichte kalveren zullen sneller ‘koud’ hebben dan grote, zware kalveren
- Geboorte: normale/moeilijke geboorte, laag geboortegewicht, tweeling
- Gezondheid: levendig of ziek kalf
- Voeding: kwaliteit/kwantiteit/timing van biest- en melkgift
- Wind: negatief effect windsnelheid > 0,2 m/s
- Bedding: droog/vochtig strooisel
Jassen aan
- Plaats maximum/minimum thermometer in kalverhuisvesting
- Reset thermometer iedere ochtend
- Bepaal startprotocol (bv. 3 opeenvolgende nachten < 10°C)
- Doe elk kalf onder 7 dagen leeftijd en ieder nieuwgeboren kalf een jasje aan
- Droog kalveren af voor je een jasje aandoet
- Zieke kalveren (verlaagde opname, koorts): jasje al aan bij hogere temperatuur (bv. < 15°C)
- Grote temperatuurschommelingen: controleer of zweet het jasje aan de binnenkant niet vochtig maakt
- Controleer minstens wekelijk of het jasje nog goed zit en pas aan indien nodig
Jassen uit
Doe de jassen uit op basis van conditie, voederopname, leeftijd en/of in functie van deze parameters:
- Hou rekening met weersvoorspelling: jassen langer aan bij dalende temperatuur
- Minimumtemperatuur ’s nachts volgens protocol (bv. 1 week oud > 10°C, 2 weken oud > 7°C, 3 weken oud > 5°C)
- Doe jassen ’s morgens uit en niet ’s avonds
Gerelateerd
- Vraag/Antwoord: Huisvesting kalveren
- Vraag/Antwoord: Het ideaal speenmoment
- Vraag/Antwoord: Eiwitgehalte in melkvervangers
- Vraag/Antwoord: Biest sonderen
- Vraag/Antwoord: Onthoornen
Bronnen:
1 Heat Stress in Dairy Calves. Coleen M. Jones, Former Research Associate, Dairy Pennsylvania State University and Jud Heinrichs, Professor Emeritus of Dairy Nutrition, Pennsylvania State University
2 Calf jackets: a review of science and practice. Jamie Robertson. Livestock | November/December 2020, Volume 25 No 6
3 Thermogenesis and some rearing strategies of dairy calves at low temperature – a review. Fernanda Lavínia Moura Silva and Carla Maris Machado Bittar. JOURNAL OF APPLIED ANIMAL RESEARCH 2014, VOL. 47, NO. 1, 115–122
4 Using Calf Jackets to Avoid Heat Loss. PennState Extension